Op. cit.,

Trudno tu nie mówić o kosztach. Zgodziłabym się z Wojciechem Tochmanem, że reporter zawsze w jakiś sposób absorbuje historię. I tak jak mówi Irena Morawska, historia zaczyna płynąć w krwioobiegu i potem ją wyrzucasz w jakiś sposób przeżyty, przemyślany. To musi się wiązać z kosztami.

Niedziela została wznowiona po 15 latach. W roku, w którym wydano ją po raz pierwszy (1996), Wisława Szymborska dostała Literacką Nagrodę Nobla, Widzew Łódź grał w fazie grupowej Ligi Mistrzów, a jego gwiazdami byli Marek Citko i Rafał Siadaczka, nie istniały Platforma Obywatelska i PiS, ponadto mieliśmy jeszcze przed sobą przystąpienie do Unii Europejskiej, sukcesy Adama Małysza i szansę na zdobycie tytułu zielonej wyspy na mapie europejskiego PKB. Sam Mariusz Szczygieł w 1996 roku jeszcze nie wiedział, że zacznie zajmować się Czechami i wraz z tym przestanie pisać o Polsce.

Daje się tu zauważyć pewien paradoks. Należące mimo wszystko do świata Zachodu Wyspy Owcze wymykają się temu Zachodowi. To nie są stawiający na recykling Szwedzi albo ekscytujący się ekologią i praworządnością Duńczycy. Życie Fererów wydaje się znacznie barwniejsze.

Fakty. W reportażu faktów nie można zmieniać. Nie można przenieść akcji z Krakowa do Wrocławia, nie można cytryn zastąpić gruszkami. Jedyne, co naprawdę łączy reporterów, z którymi rozmawia Agnieszka Wójcińska, to imperatyw tworzenia opowieści opartych na faktach. Są to opowieści prawdziwe, ale jednocześnie z natury rzeczy opowieści subiektywne. Nic lepiej nie charakteryzuje tego gatunku niż konstrukcja zbioru Reporterzy bez fikcji – Wójcińska zderza ze sobą warsztat siedemnastu bohaterów, którzy zawodowo zajmują się przekraczaniem granicy „ja – inny”.

19 kwietnia 2010 roku Jarosław Marek Rymkiewicz wysłał do redakcji dziennika „Rzeczpospolita” wiersz pod tytułem Do Jarosława Kaczyńskiego. Przez jakiś czas było o nim głośno w mediach, zwłaszcza tych związanych z prawą częścią sceny politycznej. Pojawiły się głosy, że polski pisarz i eseista ukuł określenie „dwie Polski”, co, jak sam szybko sprostował w posłowiu do Wierszy politycznych, nie było prawdą. Tak zwana katastrofa smoleńska, jak wiele wcześniejszych wydarzeń w historii Polski, sprowokowała wielu poetów do podobnego „publicznego pisania” (zmobilizowała także, co ciekawe, rzeszę amatorów, których poezje pojawiły się nagle na wielu blogach i stronach internetowych). Tego typu zjawisko, by tak rzec, społeczno-literackie, nie jest niczym nowym. Warto jednak zwrócić na nie uwagę, gdyż z perspektywy antropologii słowa i historii literatury stanowić może interesujący przedmiot badań. Na jego przykładzie widać bowiem doskonale, że poezja jest nie tylko tekstem – może być także działaniem, nieraz jawnie politycznym.

Jean Rolin pisze o psach, które nie poddają się człowiekowi. O zwierzętach, które w pewien sposób cofają proces udomowienia. Są dzikie, ale nie opuszczają przestrzeni kultury. Są niebezpieczne, ale nadal wzbudzają litość.

Zastanawiam się nad tym, co mi powiedział dyrektor krematorium w Ujściu nad Łabą. Mówił, że on tak zazdrości dyrektorowi krematorium w miasteczku Most, bo tamten ciepło uzyskane ze spalania zwłok, z tego pieca, wykorzystuje do ogrzewania budynku krematorium. Czyli wszyscy, którzy tam pracują i ci, którzy przychodzą tam żegnać swoich zmarłych, grzeją się w ich cieple.

W wywiadzie dla opcitu Mariusz Szczygieł mówi o czeskim raju, polskim hymnie, o konformizmie i patosie. I o własnym wyrażanym w słowach patriotyzmie.

Nikogo nie powinno dziwić, że refleksja o Polsce zaczyna się na Bałkanach, bo choć Polska do Bałkanów nie należy i choć tradycja sarmacka nie jest tradycją pasterską, to Sarmaci sprowadzali wzory orientalne, a nie paryskie i swój przepych sytuowali znacznie bliżej potlaczu niż Wersalu. W konsekwencji i my, i Bułgarzy, i Albańczycy jeździmy golfami z tłumikiem i mercedesami klasy E, a zamiast beaujolais bierzemy białą wódkę albo rakiję.

Zrób sobie raj to książka o kraju, gdzie większa część społeczeństwa żyje bez Boga. To książka o kraju innej kultury i innych problemów. To wreszcie książka, która pozwala odwrócić perspektywę. Jeżeli rzeczywiście polska tożsamość jest skrystalizowana, można robić to bez obaw.

Państwo Cortázarowie postanawiają wyruszyć w podróż, podróż naukową, z pełnym bagażem środków naukowej obserwacji. Innymi słowy – wyruszają na badania terenowe. Co będą badać? Autostradę.