Op. cit.,

Kiedy byłem mały, fascynowały mnie zdjęcia, które mój wuj, Pekko, przywiózł z podróży na ziemie plemienia Hattukkalyyyfumikkolów. Były na nich postacie w przedziwnych zawojach na głowach, a właściwie same głowy w przedziwnych barwnych zawojach, wystające z kąpielisk w gorących źródłach.

opcit

Dopiero po jakimś czasie zauważyłem inny frapujący szczegół – wszystkie twarze na zdjęciach były takie same. Kiedy wuj wskazywał na poszczególne oblicza i przedstawiał członków rady plemienia i ich rodziny, nie dostrzegałem między nimi żadnej różnicy. Jeszcze bardziej zdziwiłem się, gdy wuj Pekko wskazał na fotografii zaturbanioną głowę i twierdził, że to on sam.

Ponieważ wskazana twarz niczym się nie różniła od pozostałych, wuj Pekko stracił w moich oczach wiarygodność. Jakiś czas później wuj zniknął z życia naszej rodziny, z naszych rozmów, a gdy ktoś przez nieuwagę wypowiadał jego imię, zapadało znaczące milczenie.

Kiedy byłem już starszy, udało mi się złożyć historię wuja w całość. Nieudacznik. Niepoprawny marzyciel. Nieprzystosowany do funkcjonowania w normalnym społeczeństwie naukowiec, korzystając z nadmiernego zaufania rodziny i jej oszczędności, uciekł w końcu od cywilizacji do tych swoich „ludów” i słuch po nim zaginął.

Będąc na drugim roku studiów ekonomicznoprawniczych i rozwijając zainteresowania ludoznawcze na fakultecie obyczajowość krajów postkoitalnych, postanowiłem pojechać na wyprawę badawczą do Hattukkalyyyfumikkolów śladami krnąbrnego wuja Pekko.

Wszystkim prócz mnie kierunek podróży wydawał się nieatrakcyjny. Hattukkalyyyfumikkolowie znani są z tego, że są wrogo nastawieni do każdego, kto jakkolwiek odbiega od utrwalonej w ich plemieniu normy. Musiałem więc udać się do wioski w śmiesznym zawoju na głowie, a i tak pierwsze tygodnie pobytu nie były dla mnie łatwe.

Hattukkalyyyfumikkolowie mają obsesję karania tych, którzy odstępują od uświęconych tradycją zasad, szczególnie jeśli chodzi o wygląd zewnętrzny. Dawniej, mimo srogiego klimatu i niewielkich ilości suchego drewna na opał, nierzadko można było poczuć swąd ludzkich ciał palonych na stosach za nieposłuszeństwo. Dziś ból i śmierć można zadawać w bardziej subtelny i oszczędny sposób, poza tym lata represji nauczyły Hattukkalyyyfumikkolów większej karności.

Ich twarze i stroje są do siebie tak podobne, że bardzo trudno zorientować się, kto jest kim i nawiązać bliższe stosunki. Także zachowanie, ten gburowaty sposób bycia, dzikie, egzaltowane krzyki w miejscach publicznych, chamskie żarty i mało subtelny sposób komunikowania wszelkich potrzeb fizjologicznych sprawiały, że musiałem pokonać w sobie wiele oporów, żeby upodobnić się do Hattukkalyyyfumikkolów i przetrwać wśród tej dziczy. Siedziałem więc zanurzony aż po szyję w gorących źródłach, bekając głośno i podszczypując osoby, które podejrzewałem o przynależność do płci przeciwnej.

Przywykłem do niekończących się rozmów na kilka wciąż tych samych tematów. Było to doświadczenie podobne do mantrowania. Z mojej mantry wyrywały mnie czasem odgłosy piętnowania kogoś, kto próbował zachować się inaczej, niż rozmówcy się po nim spodziewali. O dziwo dostosowywanie się do tubylczych norm szło mi całkiem nieźle, dlatego po kilku miesiącach lody zostały przełamane. I wówczas zacząłem poznawać alternatywną kulturę Hattukkalyyyfumikkolów.

W zaciszu domowym, przy szczelnie zamkniętych okiennicach i w ciemnościach podejrzanych lokali odkryłem inne oblicze tubylców.

Choć byli to ci sami prostacy zbijający bąki na kąpieliskach, w podziemiu zrzucali z głów zawoje, a ich twarze zmieniały się nie do poznania. Tworzyli sztukę, recytowali swoje wiersze, tańczyli i rumienili się na widok swoich kochanków. Gdy zdejmowali koturny i gorsety, okazywało się, że Hattukkalyyyfumikkolowie bywają różnego wzrostu i postury. Zdarzało się nawet, że niektórzy mieli na twarzy zmarszczki, a inni nie kryli niedoskonałości swoich ciał.

Cały ten fascynujący, różnorodny świat znikał wraz z wyjściem na zewnątrz. Tak bardzo bali się wtedy siebie nawzajem, ewentualnych przyjezdnych, którzy mogli im zagrażać i cieni, które w słoneczne dni nie opuszczały ich na krok, że tłumili w sobie podziemną wrażliwość. Gdy opuszczali bezpieczne, pełne wolności wnętrza, na powrót stawali się grubiańscy i do złudzenia podobni do siebie nawzajem. Tylko ich barwne zawoje wydawały się cięższe.

Miałem wrażenie, że którejś ciemnej nocy w dusznej podziemnej jamie dostrzegłem pośród tłumu twarz mojego wuja Pekko. Byłem wtedy jednak tak bardzo zmęczony swoją nocną wolnością i dzienną hipokryzją, że nie chciałem do niego podchodzić. Wkrótce spakowałem rzeczy i opuściłem wioskę Hattukkalyyyfumikkolów.

Odkąd powróciłem do domu, przybyło mi kilka tytułów naukowych, trochę pieniędzy i sporo zmarszczek. Podróż nauczyła mnie, w jaki sposób zachowywać się w świecie naukowców, polityków i w ciemnych portowych zaułkach tak, by nic złego nie mogło mnie spotkać. Kiedy pokazuję moim siostrzeńcom swoje zdjęcia z dalekich wypraw, patrzą na mnie z mieszaniną podziwu, niedowierzania i obrzydzenia. Przyznam, że ja też tak na siebie czasem patrzę, kiedy stoję przed lustrem i owijam nabożnie głowę.

Projekt współfinansuje Miasto Stołeczne Warszawa